ضربه به دندان در کودکان: نخستین اقدام در دندان شکسته یا از جا درآمده

سی دقیقهٔ نخست: خلاصهٔ سریع

1. آرام باشید، کودک را بنشانید و با گاز تمیز به‌آرامی روی ناحیهٔ خون‌ریزی فشار دهید.
2. اگر دندان به‌کلی از جا درآمده، آن را از بخش تاجی (سفید و دیدنی) نگه دارید. ریشه را با دست نسایید، مسواک نزنید، خشک نکنید.
3. اگر دندان دائمی است: در صورت کثیف‌بودن چند ثانیه با شیر یا سرم فیزیولوژی به‌آرامی بشویید؛ در صورت امکان دندان را در حفره‌اش جا دهید. اگر نتوانستید، آن را در شیر نگه دارید.
4. اگر دندان شیری است نکوشید آن را سر جایش بگذارید. می‌تواند به دندان دائمی زیرین آسیب بزند.
5. بی‌درنگ به کلینیک برسید. در دندان دائمی از جا درآمده، ۳۰ تا ۶۰ دقیقهٔ نخست تعیین‌کننده است.

پیش از راه‌افتادن تماس بگیرید: +90 543 558 85 19 · واتساپ — خبردادن شما زمان آماده‌سازی را کوتاه می‌کند.

دندان شیری یا دائمی؟

اقدامی که باید انجام شود بر پایهٔ همین تفکیک به‌کلی تغییر می‌کند. به‌طور کلی نخستین دندان‌های پیشین دائمی میان ۶ تا ۸ سالگی می‌رویند؛ در کودکی زیر این سن، دندان جلویی که افتاده به احتمال زیاد شیری است. وقتی مطمئن نیستید دندان را دور نریزید و آن را درون شیر به کلینیک بیاورید.

چرا دندان شیری سر جایش گذاشته نمی‌شود؟ ریشهٔ دندان شیری به جوانهٔ دندان دائمی که زیر آن در حال رشد است بسیار نزدیک است. کوشش برای جاگذاری دوبارهٔ دندان می‌تواند رشد و رنگ دندان دائمی را برای همیشه تحت تأثیر بگذارد.

دندان دائمی که به‌کلی درآمده

این حساس‌ترین شکل ضربه به دندان نسبت به زمان است. حفظ سلول‌های زندهٔ سطح ریشه مستقیماً بر نتیجه اثر می‌گذارد؛ از این رو خشک‌نشدن دندان اساسی است.

آنچه باید انجام شود

• دندان تنها از بخش تاجی نگه داشته می‌شود؛ به سطح ریشه دست زده نمی‌شود.
• اگر آلودگی دیدنی باشد چند ثانیه با شیر یا سرم فیزیولوژی شسته می‌شود. ساییده نمی‌شود، صابون و ضدعفونی‌کننده به کار نمی‌رود.
• در صورت امکان دندان در حفرهٔ خودش، در جهت درست و به‌آرامی جا داده می‌شود؛ کودک با گازگرفتن گاز تمیز آن را ثابت نگه می‌دارد.
• اگر جاگذاری ممکن نباشد دندان درون شیر منتقل می‌شود. اگر شیر نباشد سرم فیزیولوژی به کار می‌رود.
• بی‌درنگ به کلینیک می‌روند؛ پیشاپیش تلفنی خبر داده می‌شود.

آنچه نباید انجام شود

• نگه‌داشتن دندان از ریشه، مسواک‌زدن، تراشیدن یا پاک‌کردن ریشه
• گذاشتن دندان در دستمال خشک، حوله یا جیب
• نگه‌داشتن دندان مدتی طولانی در آب شیر
• سپردن حمل دندان به دهان کودک اگر هوشیار نیست یا استفراغ دارد

دندان شکسته

عمق شکستگی درمان را تعیین می‌کند. شکستگی کوچکی که تنها مینا را در بر می‌گیرد با شکستگی‌ای که پالپ (مغز دندان) در آن آشکار شده یکی نیست. اگر قطعهٔ شکسته یافت شود باید درون شیر یا سرم فیزیولوژی آورده شود؛ در موارد برگزیده قطعه دوباره چسبانده می‌شود.

• اگر در سطح شکستگی نقطه‌ای صورتی یا قرمز دیده شود یا خون‌ریزی باشد: پالپ ممکن است آشکار شده باشد، باید همان روز مراجعه کرد.
• اگر لبهٔ تیز زبان یا لب را می‌برد می‌توان آن را موقتاً با موم نرم یا گاز تمیز پوشاند.
• حتی اگر شکستگی دیده نشود، در دندانی که ضربه خورده تغییر رنگ یا درد تأخیری ممکن است پدید آید؛ پیگیری لازم است.

دندان جابه‌جا یا فرورفته

دندان می‌تواند بی‌آنکه به‌کلی درآید جایگاهش را تغییر دهد: به جلو یا عقب بلغزد، بلندتر دیده شود یا درون استخوان فرو رود. در این وضعیت‌ها نباید کوشید دندان را با زور سر جایش هل داد، بلکه باید کودک را به غذای نرم هدایت کرد و به کلینیک آورد. ارزیابی با معاینهٔ بالینی و رادیوگرافی‌های لازم انجام می‌شود.

وضعیت‌هایی که مراجعهٔ بی‌درنگ به بیمارستان می‌خواهند

در یافته‌های زیر نخست باید به اورژانس مراجعه کرد؛ ارزیابی دندان پس از آن انجام می‌شود:

• از دست رفتن هوشیاری، خواب‌آلودگی، استفراغ مکرر، سرگیجه
• خون‌ریزی‌ای که متوقف نمی‌شود
• تغییر شکل آشکار فک، ناتوانی در بازکردن و بستن دهان
• خون‌ریزی از بینی یا گوش، تغییر بینایی
• آسیب گسترده در صورت، بریدگی عمیق
• اختلال خون‌ریزی شناخته‌شده یا مصرف رقیق‌کنندهٔ خون

چگونگی رخ‌دادن آسیب (افتادن، برخورد، تصادف، ورزش) و وضعیت واکسن کزاز باید به دندان‌پزشک گفته شود.

پیگیری پس از ضربه

نخستین اقدام در ضربه به دندان آغاز روند است. در دندانی که ضربه خورده، تغییر رنگ، برجستگی روی لثه، درد هنگام گازگرفتن یا لقی می‌تواند هفته‌ها و گاه ماه‌ها بعد پدید آید. از این رو دندان‌هایی که ضربه دیده‌اند با فاصله‌های معین به‌صورت بالینی و رادیوگرافیک پیگیری می‌شوند. کوتاهی‌نکردن در نوبت‌های پیگیری امکان می‌دهد مشکلی که دیر پدید می‌آید زود گرفته شود.

در کودکان در حال رشد، گزینه‌های درمان پس از ضربه بر پایهٔ مرحلهٔ رشد ریشه تغییر می‌کنند؛ از این رو برنامه بر پایهٔ سن کودک و یافته‌های رادیوگرافیک فردی‌سازی می‌شود. پیگیری هم اورژانسی و هم بلندمدت ضربه به دندان در کودکان در کلینیک ما به‌دست دندان‌پزشک متخصص کودکان انجام می‌گیرد.

پرسش‌های پرتکرار

آیا می‌توانم دندان از جا درآمده را خودم سر جایش بگذارم؟
در دندان دائمی، اگر کودک آرام است و دندان خیلی کثیف نیست، جاگذاری آرام آن مناسب است. دندان شیری سر جایش گذاشته نمی‌شود. اگر مطمئن نیستید دندان را درون شیر بگذارید و بی‌درنگ به کلینیک بیایید.

آیا می‌توانم دندان را با آب بشویم؟
آب شیر مناسب نیست. تنها اگر آلودگی دیدنی باشد چند ثانیه با شیر یا سرم فیزیولوژی بشویید؛ ریشه را هرگز نسایید.

در چه مدت باید بیایم؟
در دندان دائمی از جا درآمده، ۳۰ تا ۶۰ دقیقهٔ نخست تعیین‌کننده است. حتی اگر این مدت گذشته باشد، اگر دندان در مایع مناسب نگهداری شده باید آورده شود؛ ارزیابی در هر حال انجام می‌گیرد.

دندان شیری افتاد و به جایش نو می‌آید. باز هم بیایم؟
بله. باید ارزیابی شود که آیا دندان دائمی زیرین آسیب دیده و آیا آسیب لثه و فک وجود دارد.

رنگ دندان تیره شد، دیر شده است؟
تغییر رنگ پس از ضربه می‌تواند هفته‌ها یا ماه‌ها بعد پدید آید. ارزیابی لازم است؛ هر تغییر رنگی یک نتیجه را نشان نمی‌دهد.

قطعهٔ شکسته را نگه داشته‌ام، به کار می‌آید؟
در برخی موارد قطعهٔ شکسته دوباره چسبانده می‌شود. قطعه را درون شیر یا سرم فیزیولوژی بیاورید تا خشک نشود.

ارزیابی منطقه‌ای

در کلینیک ما در محل اتصال بیلیک‌دوزو/اسن‌یورت، در کودکانی که با ضربه به دندان مراجعه می‌کنند اولویت با تعیین گسترهٔ آسیب و انجام بی‌درنگ اقدام‌های حساس به زمان است. خبردادن تلفنی پیش از مراجعه زمان آماده‌سازی را کوتاه می‌کند.

دندان‌پزشکی کودکان · سلامت دهان و دندان · درمان ریشه · پوسیدگی دندان و ترمیم کامپوزیت · نوبت و تماس